پیگیری و مراقبت بعد از درمان سرطان روده بزرگ و رکتوم، بخش مهمی از روند مراقبت بیمار است. هدف از این پیگیریها، شناسایی زودهنگام عود بیماری، بررسی احتمال گسترش سرطان و تشخیص پولیپ یا سرطان جدید در روده است. برنامه مراقبتی هر بیمار با توجه به مرحله بیماری، محل تومور، نتایج پاتولوژی، نوع درمان و شرایط عمومی او تعیین میشود؛ بنابراین زمان و نوع بررسیها ممکن است در بیماران مختلف متفاوت باشد ابته توجه داشته باشید که هیچ برنامه پیگیری نمیتواند بهطور قطعی از بازگشت سرطان جلوگیری کند؛ اما انجام منظم ویزیتها، آزمایشها و تصویربرداریهای تجویزشده، احتمال تشخیص عود در مراحل قابلدرمانتر را افزایش میدهد.
چه کسانی بعد از درمان سرطان روده به پیگیری نیاز دارند؟
تقریبا تمام بیمارانی که بهدلیل سرطان روده بزرگ یا رکتوم درمان شدهاند به مراقبت و پیگیری منظم نیاز دارند ولی شدت و فاصله این پیگیریها برای همه یکسان نیست. برای مثال، بیمار مبتلا به سرطان مرحله یک ممکن است نسبت به فردی که سرطان مرحله سه یا چهار داشته است، به برنامه متفاوتی نیاز داشته باشد.
همچنین افراد دارای سابقه سرطان کولورکتال، علاوه بر احتمال عود بیماری، بیشتر از جمعیت عادی در معرض تشکیل پولیپ یا سرطان جدید در بخش دیگری از روده قرار دارند به همین دلیل کولونوسکوپی یکی از اجزای اصلی برنامه مراقبتی این بیماران است.
برای دریافت مشاوره از دکتر امیرحسین امامی میبدی متخصص سرطان روده در تهران فرم زیر را پر کنید.
بیماران پس از درمان سرطان روده چه نکاتی را باید بدانند؟
پس از درمان سرطان روده بزرگ آگاهی از برنامه پیگیری و نشانههای احتمالی عود اهمیت زیادی دارد. بیمار باید بداند چه بررسیهایی در چه زمانی لازم است و آیا اعضای خانواده نیز به غربالگری زودهنگام نیاز دارند.
- چه آزمایشها و بررسیهایی لازم است؟
- احتمال عود سرطان چقدر است؟
- هر بررسی در چه زمانی باید انجام شود؟
- علائم احتمالی عود سرطان چیست؟
- احتمال ایجاد پولیپ جدید چقدر است؟
- آیا اعضای خانواده نیز در معرض خطر بیشتری هستند؟
اولین ویزیت پس از پایان درمان سرطان روده چه زمانی است؟
زمان اولین ویزیت پس از درمان سرطان روده به نوع درمان، مرحله بیماری و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد و اغلب طی چند هفته نخست تعیین میشود. در این جلسه، روند بهبودی، نتیجه پاتولوژی، علائم احتمالی و نیاز به درمانهای تکمیلی بررسی خواهد شد. دکتر امیرحسین امامی میبدی با توجه به شرایط هر بیمار، برنامه پیگیری و زمان انجام آزمایشها، کولونوسکوپی یا تصویربرداریهای بعدی را مشخص میکنند و رعایت این برنامه برای شناسایی زودهنگام مشکلات احتمالی اهمیت دارد.
در زمان پیگیری بعد از درمان سرطان روده چه بررسیهایی باید انجام شود؟
هدف از پیگیری پس از درمان سرطان روده بزرگ، شناسایی زودهنگام عود بیماری، متاستاز یا ضایعات جدید است. نوع و زمان انجام بررسیها برای همه بیماران یکسان نیست و با توجه به مرحله سرطان، روش درمان و احتمال عود تعیین میشود.
ویزیت و معاینه پزشکی
در ویزیتهای دورهای، پزشک درباره تغییرات اجابت مزاج، خونریزی از مقعد، درد شکم یا لگن، کاهش وزن و خستگی غیرعادی سوال میکند. معاینه نیز با توجه به علائم و شرایط بیمار انجام میشود حتی اگر بیمار نشانه خاصی نداشته باشد، ادامه ویزیتهای منظم اهمیت دارد؛ زیرا برخی عودها در مراحل اولیه بدون علامت هستند.
آزمایش CEA
CEA نوعی نشانگر توموری است که میزان آن از طریق آزمایش خون اندازهگیری میشود. سطح این ماده ممکن است در برخی بیماران مبتلا به سرطان روده بزرگ یا راستروده افزایش یابد به همین دلیل پزشک میتواند مقدار آن را پیش از جراحی و در دوره پیگیری پس از درمان بررسی کند.
افزایش سطح CEA بهتنهایی به معنای عود سرطان نیست و ممکن است دلایل دیگری نیز داشته باشد. بااینحال، تغییر غیرمنتظره یا افزایش مداوم آن میتواند پزشک را به تکرار آزمایش یا انجام بررسیهای تکمیلی مانند سیتیاسکن هدایت کند؛ بنابراین CEA ابزاری کمکی است و بهتنهایی نمیتواند بازگشت یا نبود بیماری را تأیید کند.
سیتیاسکن
سیتیاسکن با تهیه تصاویر دقیق از اندامهای داخلی، به شناسایی عود سرطان یا گسترش آن به سایر بخشهای بدن کمک میکند. در برخی بیماران مبتلا به سرطان مرحله دو یا سه، ممکن است طی سالهای نخست پس از درمان، سیتیاسکن دورهای از قفسه سینه، شکم و لگن انجام شود که زمان و تعداد این بررسیها با توجه به مرحله بیماری، احتمال عود و شرایط عمومی هر بیمار تعیین میشود.
کولونوسکوپی و سیگموئیدوسکوپی
در کولونوسکوپی، لولهای باریک و انعطافپذیر مجهز به دوربین از راه مقعد وارد روده میشود تا پزشک بتواند تمام روده بزرگ را بررسی کند. این روش امکان شناسایی و برداشتن پولیپهای جدید، نمونهبرداری از نواحی مشکوک و ارزیابی محل اتصال روده پس از جراحی را فراهم میکند.
در برخی بیماران، بهویژه افراد درمانشده برای سرطان راستروده، ممکن است سیگموئیدوسکوپی یا پروکتوسیگموئیدوسکوپی برای مشاهده بخش انتهایی روده بزرگ و راستروده انجام شود که برای افزایش دقت بررسی، بیمار باید پیش از انجام این روشها طبق دستور پزشک روده خود را پاکسازی کند.
سونوگرافی داخل راستروده
سونوگرافی داخل راستروده در برخی بیماران مبتلا به سرطان رکتوم برای بررسی دقیق دیواره راستروده و بافتهای اطراف آن انجام میشود. این روش میتواند اطلاعاتی درباره عمق درگیری بافتها یا وجود ضایعات مشکوک ارائه دهد. انجام آن برای همه بیماران ضروری نیست و با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک توصیه میشود.
PET Scan
در PET Scan مقدار کمی ماده رادیواکتیو متصل به قند وارد بدن میشود تا نواحی دارای فعالیت سوختوسازی غیرطبیعی مشخص شوند. از آنجا که بعضی سلولهای سرطانی این ماده را بیشتر جذب میکنند، ممکن است در تصاویر واضحتر دیده شوند. PET Scan بخشی از پیگیری روتین همه بیماران نیست و بیشتر زمانی کاربرد دارد که پزشک به عود بیماری مشکوک باشد و نتایج سایر بررسیها قطعی نباشند.
MRI
MRI با استفاده از میدان مغناطیسی، تصاویر دقیقی از بافتهای بدن تهیه میکند و برخلاف سیتیاسکن با اشعه ایکس همراه نیست. این روش بهویژه برای بررسی راستروده، لگن و بافتهای اطراف اهمیت دارد. افرادی که ترس از فضای بسته دارند یا وسیله فلزی و تجهیزات پزشکی در بدنشان قرار گرفته است باید پیش از انجام MRI این موضوع را به پزشک و مسئول تصویربرداری اطلاع دهند.
جدول زمانبندی پیگیری بعد از درمان سرطان روده
برنامه پیگیری و مراقبتی باید با توجه به مرحله بیماری، نتیجه پاتولوژی، نوع جراحی، درمانهای تکمیلی و شرایط عمومی بیمار توسط پزشک تنظیم شود. پیگیریها در سالهای ابتدایی پس از درمان فشردهتر هستند و در صورت نبود نشانهای از عود، فاصله بررسیها بهتدریج افزایش مییابد.
| نوع بررسی | زمانبندی کلی |
|---|---|
| ویزیت و معاینه پزشک | اغلب هر ۳ تا ۶ ماه در سالهای ابتدایی |
| آزمایش خون CEA | در بیماران واجد شرایط، بهصورت دورهای و طبق نظر پزشک |
| سیتیاسکن قفسه سینه، شکم و لگن | با توجه به مرحله بیماری و احتمال عود |
| کولونوسکوپی | اغلب حدود یک سال پس از جراحی |
| بررسیهای اختصاصی راستروده | در بیماران منتخب و بر اساس نوع درمان اولیه |
نکته: این زمانبندی یک الگوی کلی است و برای تمام بیماران بهصورت یکسان اجرا نمیشود. سن بیمار، بیماریهای زمینهای، ویژگیهای تومور و پاسخ به درمان میتوانند نوع و فاصله بررسیها را تغییر دهند.
در انتها…
پیگیری و مراقبت بعد از درمان سرطان روده، بخش مهمی از مسیر درمان است و به شناسایی زودهنگام عود بیماری، متاستاز یا پولیپهای جدید کمک میکند. زمان و نوع ویزیتها، آزمایش CEA، کولونوسکوپی و تصویربرداری باید متناسب با شرایط هر بیمار تعیین شود. دکتر امیرحسین امامی میبدی با بررسی مرحله بیماری، درمانهای انجامشده و وضعیت عمومی بیمار برنامه پیگیری مناسبی تنظیم میکنند ادامه منظم این مراقبتها، حتی در صورت نداشتن علائم، اهمیت زیادی دارد.
