سرطان روده کوچک بیماری نسبتا کمتر شناختهشدهای است که به دلیل قرار گرفتن تومور در بخشهای مختلف روده کوچک، علائم آن میتواند با مشکلات گوارشی معمول اشتباه گرفته شود اما آیا درد شکم یا تغییرات گوارشی همیشه بیاهمیت هستند؟ شناخت علائم هشداردهنده و مراجعه بهموقع به پزشک، نقش مهمی در تشخیص و انتخاب روش درمان مناسب دارد در این مقاله با علائم، عوامل خطر، روشهای تشخیص و گزینههای درمان سرطان روده کوچک آشنا میشوید.
علائم سرطان روده کوچک
علائم سرطان روده کوچک به محل و اندازه تومور بستگی دارد و در مراحل ابتدایی همیشه نشانه مشخصی ایجاد نمیکند به همین دلیل توجه به تغییرات مداوم در عملکرد دستگاه گوارش و علائم غیرعادی اهمیت دارد.
- درد یا گرفتگی مداوم شکم
- نفخ و احساس پری در شکم
- تهوع و استفراغ
- کاهش اشتها و کاهش وزن بدون دلیل مشخص
- وجود خون در مدفوع یا تیره شدن رنگ مدفوع
- تغییر در عادات دفع مانند اسهال یا یبوست مداوم
- احساس ضعف و خستگی، بهویژه در صورت وجود کمخونی
- زرد شدن پوست و چشمها در صورت درگیری بخش ابتدایی روده و مجاری صفراوی
- احساس وجود توده یا تورم در شکم در برخی بیماران
برای دریافت نوبت از دکتر امیرحسین امامی میبدی فرم زیر را پر کنید.
انواع سرطان روده کوچک
سرطان روده کوچک بر اساس نوع سلولی که تومور از آن شکل میگیرد، به چند گروه تقسیم میشود پس شناخت نوع سرطان برای انتخاب روش درمان و ارزیابی روند بیماری اهمیت دارد.
آدنوکارسینوم روده کوچک
آدنوکارسینوم از سلولهای غدهای پوشاننده دیواره روده کوچک ایجاد میشود که یکی از انواع مهم سرطان این ناحیه است. این تومورها بیشتر در ابتدای روده کوچک، بهویژه دوازدهه، دیده میشوند که رشد آن باعث درد شکم، کاهش وزن، تهوع یا اختلال در عبور مواد غذایی میشود.
تومورهای نورواندوکرین
تومورهای نورواندوکرین از سلولهای نورواندوکرین روده کوچک منش میگیرند و رفتار آنها بسته به نوع و درجه تومور متفاوت است. برخی از این تومورها رشد آهستهای دارند اما بعضی انواع با سرعت بیشتری پیشرفت میکنند. در برخی بیماران، این تومورها با تولید مواد هورمونی علائم خاصی ایجاد میکنند که جراحی، دارودرمانی و روشهای درمانی دیگر بر اساس ویژگیهای تومور انتخاب میشوند.
سارکوم روده کوچک
سارکومها از بافتهای همبند، عضلانی یا سایر بافتهای حمایتی روده ایجاد میشوند و نسبت به آدنوکارسینوم شیوع کمتری دارند. یکی از انواع شناختهشده آنها تومور استرومال دستگاه گوارش یا GIST است. این تومورها گاهی با درد شکم، خونریزی گوارشی یا احساس توده در شکم همراه هستند و درمان آن هم شامل جراحی و در برخی شرایط داروهای هدفمند است.
لنفوم روده کوچک
لنفوم نوعی سرطان است که از سلولهای سیستم لنفاوی ایجاد میشود و در بعضی افراد روده کوچک را درگیر میکند. علائم آن به محل و میزان درگیری روده بستگی دارد و میتواند شامل درد شکم، کاهش وزن یا تغییرات گوارشی باشد. برخی بیماریهای زمینهای سیستم ایمنی، احتمال بروز بعضی انواع لنفوم را افزایش میدهند.
علت ایجاد سرطان روده کوچک
علت دقیق ایجاد سرطان روده کوچک در همه بیماران مشخص نیست چرا که ترکیبی از تغییرات ژنتیکی و عوامل خطر در شکلگیری آن نقش دارند. شناخت این عوامل به شناسایی افراد در معرض خطر و توجه بیشتر به علائم هشداردهنده کمک میکند.
تغییرات ژنتیکی
برخی تغییرات در DNA سلولها باعث اختلال در روند طبیعی رشد و تقسیم سلولی میشوند. در بعضی افراد این تغییرات به صورت ارثی منتقل میشوند و خطر ابتلا به سرطان روده کوچک را افزایش میدهند. برخی سندرمهای ژنتیکی مانند پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی و سندرم لینچ با افزایش خطر برخی سرطانهای گوارشی ارتباط دارند. داشتن سابقه خانوادگی سرطان نیز اهمیت دارد و باید در ارزیابی خطر در نظر گرفته شود.
بیماریهای التهابی روده
برخی بیماریهای التهابی مزمن روده، بهویژه بیماری کرون، با افزایش خطر ابتلا به سرطان روده کوچک ارتباط دارند که التهاب طولانیمدت آسیب مکرر به سلولهای پوششی روده را به همراه دارد. میزان خطر هم به عواملی مانند مدت بیماری و محل درگیری روده بستگی دارد از همین رو پیگیری منظم بیماری و کنترل التهاب تحت نظر پزشک اهمیت زیادی دارد.
سابقه خانوادگی سرطان
داشتن سابقه سرطان روده یا برخی سرطانهای گوارشی در اعضای نزدیک خانواده میتواند احتمال ابتلا را افزایش میدهد که این افزایش خطر در بعضی موارد به وجود یک زمینه ژنتیکی مشترک مربوط میشود. تعداد افراد مبتلا در خانواده و سن ابتلا نیز در ارزیابی خطر اهمیت دارد.
ضعف سیستم ایمنی
اختلال در عملکرد سیستم ایمنی میتواند خطر ابتلا به برخی سرطانها، از جمله بعضی انواع لنفوم روده، را افزایش دهد. این وضعیت در افرادی که به دلایل مختلف دچار ضعف ایمنی هستند اهمیت بیشتری پیدا میکند همچنین برخی داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی میتوانند در افزایش این خطر نقش داشته باشند. میزان خطر به علت ضعف ایمنی و شرایط فرد بستگی دارد.
برخی عوامل تغذیهای و سبک زندگی
برخی الگوهای غذایی نامناسب و مصرف زیاد گوشتهای فرآوریشده در مطالعات با افزایش خطر بعضی سرطانهای دستگاه گوارش ارتباط داشتهاند. کمبود فعالیت بدنی، اضافهوزن و مصرف دخانیات نیز میتوانند بر سلامت عمومی دستگاه گوارش اثر بگذارند با این حال وجود این عوامل به معنای ابتلای قطعی به سرطان روده کوچک نیست. داشتن رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی مناسب و پرهیز از دخانیات به کاهش عوامل خطر قابل اصلاح کمک میکند.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به سرطان روده کوچک هستند؟
برخی افراد به دلیل سابقه خانوادگی، بیماریهای زمینهای یا عوامل مرتبط با سبک زندگی، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان روده کوچک قرار دارند. البته داشتن یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به این بیماری نیست، اما توجه به علائم و پیگیری پزشکی در این افراد اهمیت بیشتری دارد.
- افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده کوچک یا برخی سرطانهای گوارشی دارند.
- افراد مبتلا به بیماریهای التهابی روده، بهویژه بیماری کرون
- افرادی که به سندرمهای ژنتیکی مانند سندرم لینچ یا پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی مبتلا هستند.
- افرادی که سابقه ابتلا به برخی سرطانهای دستگاه گوارش را دارند.
- افرادی که دچار ضعف سیستم ایمنی هستند یا داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند.
- افرادی که الگوی غذایی نامناسب و مصرف بالای غذاهای فرآوریشده دارند.
- افراد دارای اضافهوزن و فعالیت بدنی کم
- افرادی که دخانیات مصرف میکنند.
چگونه از سرطان روده کوچک جلوگیری کنیم؟
راه قطعی برای پیشگیری از سرطان روده کوچک وجود ندارد؛ اما با اصلاح سبک زندگی و کنترل عوامل خطر میتوان احتمال ابتلا به آن را کاهش داد همچنین توجه به علائم مداوم گوارشی و مراجعه بهموقع به پزشک نیز در تشخیص زودهنگام بیماری موثر است.
- پرهیز از مصرف سیگار و سایر دخانیات
- محدود کردن مصرف نوشیدنیهای الکلی
- کاهش مصرف گوشتهای فرآوریشده و غذاهای پرچرب
- مصرف بیشتر میوه، سبزیجات و مواد غذایی حاوی فیبر
- حفظ وزن متناسب و داشتن فعالیت بدنی منظم
- کنترل بیماریهای گوارشی زمینهای مانند کرون و سلیاک
- انجام بررسیهای دورهای در افراد دارای سابقه خانوادگی یا سندرمهای ارثی
- مراجعه به پزشک در صورت تداوم علائمی مانند درد شکم، کاهش وزن یا خونریزی گوارشی
تفاوت سرطان روده کوچک با سرطان روده بزرگ
سرطان روده کوچک و سرطان روده بزرگ هر دو دستگاه گوارش را درگیر میکنند، اما از نظر میزان شیوع، محل ایجاد، علائم و روشهای تشخیص تفاوتهایی دارند. شناخت این تفاوتها میتواند به درک بهتر مسیر بررسی و درمان هر بیماری کمک کند.
| معیار مقایسه | سرطان روده کوچک | سرطان روده بزرگ |
|---|---|---|
| محل ایجاد | در دوازدهه، ژژنوم یا ایلئوم ایجاد میشود. | کولون یا راستروده را درگیر میکند. |
| میزان شیوع | نسبتا نادر است. | بسیار شایعتر از سرطان روده کوچک است. |
| علائم شایع | درد شکم، تهوع، استفراغ، کاهش وزن و انسداد روده | تغییر در عادات دفع، خون در مدفوع، درد شکم و کاهش وزن |
| روشهای تشخیص | کپسول آندوسکوپی، انتروسکوپی و تصویربرداری تخصصی | کولونوسکوپی، نمونهبرداری و تصویربرداری |
| روش درمان | معمولا جراحی و در صورت نیاز درمانهای تکمیلی | جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا درمانهای هدفمند بر اساس محل و مرحله بیماری |
سرطان روده کوچک چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص سرطان روده کوچک با بررسی علائم، سوابق پزشکی و معاینه بیمار آغاز میشود. پزشک برای مشاهده دقیق روده، شناسایی محل ضایعه و تعیین میزان گسترش بیماری از آزمایشها و روشهای تصویربرداری کمک میگیرد.
آزمایش خون
آزمایش خون برای بررسی کمخونی، خونریزی پنهان و وضعیت عملکرد کبد انجام میشود، البته نتایج این آزمایش بهتنهایی برای تشخیص قطعی سرطان کافی نیست و در کنار سایر بررسیها تفسیر میشود.
تصویربرداری پزشکی
سیتیاسکن، امآرآی و گاهی سیتی انتروگرافی یا امآر انتروگرافی به مشاهده دقیق روده کوچک و بافتهای اطراف کمک میکنند و میتواند محل تومور و احتمال گسترش آن را مشخص کند.
آندوسکوپی و انتروسکوپی
در این روش، پزشک با استفاده از یک لوله باریک مجهز به دوربین، قسمتهای قابلدسترسی روده کوچک را بررسی میکند. انتروسکوپی امکان مشاهده بخشهای عمیقتر روده و نمونهبرداری از بافت مشکوک را نیز فراهم میسازد.
کپسول آندوسکوپی
بیمار یک کپسول کوچک حاوی دوربین را میبلعد تا هنگام عبور از دستگاه گوارش، تصاویر متعددی از روده کوچک ثبت کند. این روش برای یافتن ضایعات پنهان مفید است اما امکان نمونهبرداری مستقیم ندارد.
نمونهبرداری یا بیوپسی
برای تایید قطعی تشخیص، نمونهای از بافت مشکوک برداشته و در آزمایشگاه بررسی میشود، نتیجه بیوپسی نوع سلولهای سرطانی را مشخص کرده و به انتخاب روش درمان مناسب کمک میکند.
روشهای درمان سرطان روده کوچک
برای درمان سرطان روده کوچک، بهترین متخصص سرطان روده، نوع سرطان، مرحله پیشروی آن، اندازه و موقعیت تومور را در نظر میگیرد و سپس برای انجام یا عدم انجام جراحی، شیمیدرمانی، پرتو درمانی ایمونوتراپی تصمیمگیری مینماید.
جراحی
جراحی یکی از اصلیترین روشهای درمان سرطان روده کوچک است و طی آن بخش درگیر روده همراه با غدد لنفاوی مجاور برداشته میشود. سپس دو قسمت سالم روده به یکدیگر متصل میشوند. اگر تومور قابل برداشت نباشد و مسیر روده را مسدود کند، ممکن است جراحی بایپس برای ایجاد مسیر جدید عبور غذا انجام شود.
شیمی درمانی
در شیمیدرمانی از داروهایی برای از بین بردن سلولهای سرطانی یا متوقف کردن رشد آنها استفاده میشود. این روش ممکن است پیش یا پس از جراحی و همچنین برای کنترل سرطان گسترشیافته انجام شود. توجه داشته باشید که تهوع، اسهال، ریزش مو و گزگز دستوپا از عوارض احتمالی آن هستند که اغلب پس از پایان درمان کاهش مییابند.
پرتو درمانی یا رادیوتراپی
در این روش با تابش اشعه پر انرژی ایکس یا دیگر پرتوهای کارآمد درمانی، روند رشد و تکثیر سلولهای سرطانی متوقف میشود. این روش درمانی خصوصا در مواقعی که شرایط برای انجام جراحی فراهم نیست، کاربرد زیادی دارد و گاهی هم در کنار جراحی و شیمی درمانی سرطان روده انجام میپذیرد.
انجام رادیوتراپی برای بهبود علائم سرطان بسیار کمک کننده است؛ اما درعینحال خود عوارضی از جمله تکرر ادرار، زخمهای دهانی، تهوع و استفراغ، سردرد، تحریک و سوزش پوست (احساسی مشابه آفتاب سوختگی) را به همراه میآورد.
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی با تقویت توانایی سیستم ایمنی، به بدن در شناسایی و مقابله با سلولهای سرطانی کمک میکند. این درمان برای برخی تومورها با ویژگیها یا جهشهای مولکولی مشخص در نظر گرفته میشود، عوارض آن هم شامل خستگی، واکنشهای پوستی، درد عضلانی، سردرد و علائم شبیه آنفلوآنزا است.
نکته: انتخاب روش درمان به نوع و مرحله سرطان، محل تومور و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. در برخی افراد، برای افزایش اثربخشی درمان از ترکیب چند روش استفاده میشود.
عوارض به تاخیر انداختن درمان سرطان روده کوچک
به تاخیر انداختن درمان ممکن است باعث رشد تومور، گسترش بیماری و پیچیدهتر شدن روند درمان شود، تشخیص و شروع درمان بهموقع میتواند احتمال کنترل بیماری را افزایش دهد و از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
- بزرگتر شدن تومور و پیشرفت بیماری
- انسداد روده و اختلال در عبور مواد غذایی
- خونریزی گوارشی و کمخونی
- تشدید درد شکم، تهوع و استفراغ
- کاهش اشتها، کاهش وزن و ضعف عمومی
- سوراخ شدن روده و ایجاد عفونت شکمی
- انتشار سرطان به غدد لنفاوی، کبد یا سایر اندامها
- دشوارتر شدن جراحی و محدود شدن گزینههای درمانی
- طولانیتر شدن دوره درمان و نقاهت
- کاهش احتمال کنترل موفق بیماری
سوالات متداول مربوط به سرطان روده کوچک
بسیاری از بیماران پس از برداشتن بخشی از روده کوچک میتوانند با رعایت رژیم غذایی مناسب و پیگیری منظم پزشکی به زندگی عادی بازگردند. اگر مقدار زیادی از روده برداشته شده باشد، احتمال اختلال در جذب مواد مغذی وجود دارد و ممکن است مصرف مکملها یا تغییر برنامه غذایی ضروری باشد.
این بیماری میتواند جدی باشد؛ اما شدت آن به نوع تومور، مرحله تشخیص و میزان گسترش بیماری بستگی دارد. تشخیص زودهنگام معمولا شانس کنترل موفق بیماری را افزایش میدهد.
بیشتر موارد ارثی نیستند؛ بااینحال، برخی سندرمهای ژنتیکی و سابقه خانوادگی سرطانهای گوارشی میتوانند احتمال ابتلا را افزایش دهند.
جمعبندی…
در طول این مقاله از سایت دکتر میبدی به مهمترین مسائل پیرامون سرطان روده کوچک پرداختیم؛ علائم و علل ایجاد بیماری را مورد بررسی قرار دادیم و با روشهای تشخیص و درمان آن آشنا شدیم. اگر در حال تجربه علائم این بیماری هستید و یا در مورد ابتلا به آن نگرانی دارید، حتما در اسرع وقت به پزشک مراجعه نمایید و در صورت نیاز مراحل تشخیص و درمان سرطان را پیگیری کنید. هرچه زودتر برای تشخیص این بیماری اقدام نمایید با عوارض و خطرات کمتری میتوانید سلامت خود را به دست آورید.
